Fungicydy z substancją czynną protiokonazol – kiedy wybrać je do ochrony zbóż i rzepaku?

Protiokonazol jest substancją czynną z grupy triazoli, wykorzystywaną w ochronie zbóż i rzepaku przed wybranymi chorobami grzybowymi. Działa układowo, wnikając do opryskanych tkanek i ograniczając rozwój patogenów. Najlepiej wpisuje się w zabiegi zapobiegawcze lub wykonywane bezpośrednio po zauważeniu pierwszych objawów, zanim infekcja obejmie znaczną część plantacji. Obecność protiokonazolu w składzie nie oznacza jednak, że każdy preparat ma takie samo zastosowanie. Poszczególne fungicydy różnią się stężeniem, formulacją, dawką, dodatkowymi substancjami czynnymi oraz zakresem zwalczanych chorób. Inne mogą być również dopuszczone fazy BBCH, liczba zabiegów i szczególne warunki aplikacji.

Jak działa protiokonazol?

Protiokonazol należy do fungicydów DMI, czyli inhibitorów demetylacji, sklasyfikowanych w grupie 3 FRAC. Hamuje biosyntezę steroli potrzebnych do prawidłowego funkcjonowania błon komórkowych grzybów, ograniczając w ten sposób rozwój patogenu w tkankach rośliny. Działanie układowe nie zastępuje dokładnego naniesienia cieczy. Fungicyd musi trafić na chronione liście, źdźbła, kłosy, pędy lub kwiatostany. Tkanki rozwijające się już po zabiegu nie powinny być automatycznie uznawane za w pełni zabezpieczone. Protiokonazol może być stosowany zapobiegawczo, a w przypadku części zarejestrowanych zastosowań również interwencyjnie, bezpośrednio po pojawieniu się pierwszych objawów. Nie odbudowuje jednak tkanek wcześniej uszkodzonych przez infekcję. Im bardziej zaawansowana choroba, tym mniejsze możliwości zahamowania jej skutków.

Kiedy protiokonazol może być przydatny w zbożach?

W zbożach preparaty zawierające protiokonazol mogą być wykorzystywane w ochronie podstawy źdźbła, liści i kłosa. W zależności od gatunku zboża i etykiety konkretnego środka zakres może obejmować m.in. łamliwość źdźbła, mączniaka prawdziwego, rdze, septoriozy, brunatną plamistość liści, plamistość siatkową jęczmienia, rynchosporiozę oraz fuzariozę kłosów. Nie każdy produkt z protiokonazolem jest jednak zarejestrowany przeciwko wszystkim wymienionym chorobom. Preparat dopuszczony w pszenicy nie musi mieć zastosowania w jęczmieniu, życie lub pszenżycie. Różny może być także deklarowany poziom skuteczności. W przypadku niektórych zastosowań etykieta może wskazywać jedynie średni poziom zwalczania, co należy uwzględnić podczas budowania programu ochrony. Przed wyborem zabiegu należy ocenić:

• gatunek zboża, fazę rozwojową i podatność odmiany,
• chorobę rzeczywiście obecną na plantacji lub ryzyko jej wystąpienia,
• rozmieszczenie i tempo rozwoju objawów,
• przebieg opadów, temperatury i okresów zwilżenia roślin,
• substancje oraz grupy FRAC wykorzystane wcześniej,
• zakres rejestracji, dawkę i termin stosowania konkretnego preparatu.

Protiokonazol może występować w programach obejmujących terminy T1, T2 i T3, ale nie należy automatycznie przypisywać go do każdego z tych zabiegów. W terminie T1 celem może być ochrona podstawy źdźbła i rozwijających się liści, w T2 zabezpieczenie górnych pięter łanu, natomiast w T3 ochrona kłosa. Każde z tych zastosowań musi wynikać z etykiety wybranego fungicydu.

Protiokonazol w ochronie kłosa

Przy ochronie przed fuzariozą kłosów szczególne znaczenie mają faza kwitnienia zbóż oraz przebieg pogody. Ryzyko infekcji wzrasta przy opadach, wysokiej wilgotności i długim utrzymywaniu się zwilżenia kłosów. Zabieg powinien zostać wykonany w terminie wskazanym w etykiecie, zanim rozwiną się widoczne objawy porażenia. Samo zastosowanie protiokonazolu nie gwarantuje pełnej ochrony, jeżeli oprysk zostanie wykonany zbyt wcześnie, zbyt późno albo nie zapewni dokładnego pokrycia kłosów. Znaczenie mają także gatunek zboża, długość okresu kwitnienia i wyrównanie plantacji. Przy nierównomiernym rozwoju łanu trudno objąć jednym zabiegiem wszystkie kłosy znajdujące się w najbardziej wrażliwej fazie. W przypadku wysokiego zagrożenia uzasadniony może być preparat wieloskładnikowy, w którym protiokonazol połączono ze skuteczną substancją reprezentującą inny mechanizm działania. Dobór partnera powinien wynikać z zakresu zwalczanych chorób, rejestracji produktu i strategii antyodpornościowej.

Kiedy stosować protiokonazol w rzepaku?

W rzepaku fungicydy zawierające protiokonazol mogą być stosowane jesienią, wiosną lub w okresie kwitnienia, zależnie od rejestracji środka. Każdy z tych terminów odpowiada innemu zagrożeniu i wymaga osobnej oceny plantacji.
Jesienią jednym z głównych celów może być ograniczenie suchej zgnilizny kapustnych. Decyzja powinna uwzględniać termin siewu, fazę roślin, podatność odmiany, warunki sprzyjające infekcji oraz wyniki lustracji. Nie należy zakładać, że jeden jesienny zabieg zabezpieczy plantację przed chorobą do końca sezonu. Wiosną znaczenie mają stan roślin po zimie, rozwój objawów na liściach i szyjce korzeniowej oraz tempo wzrostu pędu. Zabieg powinien odpowiadać rzeczywistemu zagrożeniu i zakresowi etykiety, a nie służyć wyłącznie powtórzeniu schematu zastosowanego w poprzednim sezonie. W okresie kwitnienia środki z protiokonazolem mogą być wykorzystywane przeciwko zgniliźnie twardzikowej, czerni krzyżowych lub innym chorobom uwzględnionym w rejestracji konkretnego produktu. W ochronie przed zgnilizną twardzikową kluczowe jest działanie zapobiegawcze. Oprysk wykonany dopiero po pojawieniu się rozległych zmian na łodygach nie cofnie rozwiniętej infekcji.
Protiokonazolu nie należy automatycznie traktować jako regulatora wzrostu rzepaku. Jeżeli zabieg ma również wpływać na pokrój roślin, takie działanie musi wynikać z etykiety i pełnego składu konkretnego preparatu.

Protiokonazol – kiedy wykonać oprysk?

Termin oprysku powinien wynikać z biologii zwalczanej choroby, fazy rozwojowej roślin i aktualnych warunków infekcyjnych. Nie należy czekać, aż objawy obejmą znaczną część łanu, ale również wykonywać zabiegu wyłącznie według daty w kalendarzu.
W etykietach części jednoskładnikowych środków zawierających protiokonazol wskazuje się wykonywanie zabiegu w temperaturze powietrza powyżej 12°C. Nie jest to jednak uniwersalna wartość dla każdego fungicydu z tą substancją. Preparaty wieloskładnikowe mogą mieć odmienne wymagania wynikające z właściwości pozostałych składników i formulacji.
Przed aplikacją trzeba uwzględnić:

• temperaturę i pozostałe wymagania wskazane w etykiecie,
• kondycję oraz aktywność roślin,
• ryzyko przymrozku lub gwałtownego ochłodzenia,
• spodziewane opady i wymagany czas bez deszczu,
• prędkość wiatru oraz możliwość dokładnego pokrycia roślin,
• stan opryskiwacza i zgodność planowanej mieszaniny.

Nie należy wykonywać zabiegu na plantacji silnie osłabionej przez suszę, nadmiar wody, przymrozek lub wcześniejsze uszkodzenia. Nawet odpowiednia temperatura nie zrekompensuje spóźnionej aplikacji, błędnego rozpoznania choroby ani niedokładnego oprysku.

Jak dobrać dawkę i prawidłowo wykonać zabieg?

Dawkę należy ustalić zgodnie z aktualną etykietą wybranego preparatu. Jeżeli przewidziano zakres, trzeba kierować się szczegółowymi warunkami danego zastosowania, a nie wyłącznie kosztem zabiegu. Nie wolno samodzielnie przekraczać dawki maksymalnej ani stosować ilości niższej niż dopuszczona. Większa dawka nie naprawi opóźnionego terminu ani silnie rozwiniętej infekcji. Z kolei nieuzasadnione ograniczenie ilości środka może obniżyć skuteczność i zwiększyć presję selekcyjną na populację patogenu. Ilość wody oraz parametry oprysku trzeba dopasować do fazy i zagęszczenia plantacji. W zbożach ważne jest dotarcie do chronionych liści lub kłosów, natomiast w kwitnącym rzepaku ciecz powinna równomiernie pokrywać kwiaty, pędy i rozgałęzienia. Działanie układowe substancji nie eliminuje skutków pominięcia części roślin. Łączenie fungicydu z nawozem dolistnym, regulatorem wzrostu, insektycydem lub innym środkiem ochrony wymaga sprawdzenia zgodności. Mieszanina możliwa do przygotowania pod względem fizycznym nie zawsze będzie bezpieczna dla roślin w określonej fazie rozwojowej, temperaturze i kondycji.

Jak ograniczać ryzyko odporności?

Protiokonazol należy do grupy 3 FRAC, dla której określono średnie ryzyko rozwoju odporności. Fungicydy DMI oddziałują na ten sam etap biosyntezy steroli, dlatego pomiędzy substancjami z tej grupy działającymi na ten sam gatunek grzyba może występować odporność krzyżowa. Zmiana protiokonazolu na inny fungicyd DMI z grupy 3 nie oznacza pełnej rotacji mechanizmu działania. Przy planowaniu programu trzeba uwzględniać całą historię zabiegów, a nie tylko nazwy handlowe zastosowanych produktów. Ryzyko odporności ogranicza:

• wykonywanie zabiegów zapobiegawczo lub na początku infekcji,
• stosowanie dawek zgodnych z etykietą,
• przestrzeganie maksymalnej liczby aplikacji,
• unikanie kolejnych zabiegów opartych wyłącznie na grupie 3,
• stosowanie skutecznych partnerów z innych grup FRAC,
• dobór mniej podatnych odmian, zmianowanie i ograniczanie źródeł infekcji.

Jeżeli po prawidłowo wykonanym oprysku choroba nadal się rozwija, nie należy automatycznie powtarzać zabiegu kolejnym fungicydem DMI. Najpierw trzeba ponownie ocenić diagnozę, termin aplikacji, pogodę, jakość pokrycia oraz możliwość obniżonej wrażliwości patogenu.

Jak wybrać fungicyd z protiokonazolem?

Protiokonazol może być wartościowym elementem ochrony zbóż i rzepaku, jeżeli jego zakres działania odpowiada rozpoznanej chorobie, fazie roślin oraz terminowi planowanego zabiegu. W zbożach może znaleźć zastosowanie w ochronie podstawy źdźbła, liści lub kłosa. W rzepaku może być wykorzystywany jesienią, wiosną albo podczas kwitnienia, zależnie od rejestracji produktu. W kategorii fungicydów do ochrony upraw w Centrum Nawozów można porównać środki jednoskładnikowe i wieloskładnikowe, reprezentujące różne mechanizmy działania. Pozwala to dopasować preparat do rzeczywistego zagrożenia oraz zaplanować program, który nie opiera się wyłącznie na fungicydach z grupy 3 FRAC. O skuteczności zabiegu decyduje połączenie prawidłowej diagnozy, odpowiednio wczesnego terminu, dawki zgodnej z etykietą, właściwych warunków pogodowych i dokładnego naniesienia cieczy. Sama obecność protiokonazolu w składzie nie przesądza jeszcze, że dany fungicyd będzie właściwym wyborem dla konkretnej plantacji.